Dr. Yavuz Çapan’dan önemli öneriler Tuvalet Alışkanlıkları Kâbus Olmasın!

SAĞLIK

Çoğu zaman çocuklarda özellikle de ergenlerde okulda tuvalete gitmemenin nedenlerinin bulmanın aileler tarafından zor olabileceğini kaydeden Dr. Çapan, “Bana başvuran hastalarda çocuklar okul tuvaletini kullanmaktan kaçındığında sıklıkla sınıfta ve/veya teneffüste çiş ve kaka kazalarının olması, tekrar eden idrar yolu enfeksiyonları, tutmaya bağlı oluşabilecek kabızlık, tuvalete gitmemek için su içmeyi ertelemek veya hiç içmemek, susuzluk hissinin ve aklın dolu mesanede olma durumunun ders konsantrasyonunu etkileyerek oluşabilecek okul başarısızlıkları, ev dışında tuvaleti kullanma konusunda tedirginlik ve endişe duyan çocuklar sağlık sorunlarının ve okul başarısızlıkların ortaya çıkması gibi şikayetler ağırlıkta oluyor” dedi.

Bu tuvalet kaygısının genel sebeplerini sıralayan Çapan, “İlk başta mahremiyet eksikliği geliyor. Okul tuvaletlerinin kalabalık, gürültülü veya kapılarının tam kapanmaması çocukta utanma ve tedirginlik yaratabilir  Daha önce okulda tuvalet kazası yaşaması, arkadaşlarının dalga geçmesi veya öğretmen tepkisi fobiye yol açabilir.  Özellikle 5–8 yaş arası çocuklar kendi bedenlerini kontrol etme ve güvenli alan arayışı içindedir. Tuvalet, bu kontrolün kaybedildiği bir yer gibi hissedilebilir. Tuvaletlerin kirli olması, kötü kokular veya mikrop korkusu nedeniyle çocuk kullanmak istemeyebilir. Özellikle küçük yaşta çocuklar sınıftan ayrılma veya öğretmenini kaçırma endişesiyle tuvalete gitmekten çekinebilir” bilgisini verdi.

Uzman Dr. Yavuz Çapan, sorunun önlenmesi adına anne-babaların  iyi takip etmesi gerekenleri de şöyle açıkladı:

1- Tuvalete gitmek için izin istemek’ Öncelikle, okulda çocuklarınızın ders süresince tuvaletleri kullanma iznini almaları için ne gibi düzenlemeler olduğunu öğrenmelisiniz. Çocuklar, özellikle de küçük yaş grubundakiler tuvalete gitme konusunda sadece ders aralarını veya öğle yemeğini bekleyemezler. Bu nedenle bu ayarlanan zamanların dışında da tuvalet ihtiyaçlarını karşılayabilmek için belirli bir esnekliğe sahip olmaları gerekir. Çocuğunuzun okulu bu duruma izin verip vermediğini mutlaka araştırmalısınız. Çünkü maalesef bazı okullar ve öğretmenler tuvalet konusunda o kadar da esnek olamıyorlar. Şayet özellikle küçük yaş grubunda ve/veya mesane- bağırsak problemi olan bir çocuğunuz varsa mutlaka tuvalet saatleri konusunda ilgili kişileri bilgilendirerek esnek olmaları konusunda talebinizi bildirin.

2- Dikkat edilmesi gerekenler: Tuvaletler temiz mi? Her tuvalet kabininde yeterli tuvalet kağıdı ve sabun var mı? Musluklar düzgün çalışıyor mu? Püsküren ve sıçrayan musluklar bazı çocuklar için korkutucu olabilir. Tuvalette çocuğunuzu endişelendirecek kadar yüksek sesli çalışan el kurutma makineleri var mı? Tuvalet kapılarındaki kilitler nasıl? Kullanımı kolay mı? Bazı çocuklar, kapı kilitlerinin sert olmasından dolayı içeride kalmaktan korkar. Veya kolay açılabilir olmasından endişe ederek tuvaletleri kullanmak istemezler. Tuvalette taharet musluğu var mı ve çalışıyor mu? Uzun süre tuvalet tutmak veya ertelemek sonradan kazanılan mesane-bağırsak problemlerinin oluşmasındaki en önemli nedenlerden biridir. Bu sebeple günün büyük bir zaman dilimini okulda geçirdiği süre içerisinde tuvalete gitme alışkanlığını kazanması oldukça önemlidir. Özellikle mesane- bağırsak fonksiyon bozukluğu olan hasta grubunda, düzenli işeme ve kaka saatlerine uyulması tedavide oldukça değerlidir.

Dr. Yavuz Çapan, tuvalet kaygısı yaşayan okul çağı çocuklarına yaklaşımın nasıl olması gerektiğini ise şöyle anlattı:

Empati kurun: ‘Neden gitmiyorsun?’ diye sorgulamak yerine, ‘Orada seni rahatsız eden bir şey mi var?’ diye yumuşak yaklaşın.

Evde pratik yaptırın: Tuvalet ortamını oyunla modellemek (örneğin oyuncaklarla tuvalete gitme oyunu oynamak) kaygıyı azaltır.

Kademeli alıştırma: Önce öğretmen eşliğinde tuvalete gitmek, sonra yalnız gitmeye geçmek işe yarayabilir.

Hijyen eğitimi: Elleri yıkama ve klozet kapağını kapatma gibi davranışları öğretmek çocuğa kontrol hissi verir.

Çocuğun tuvalet ihtiyacını gizlice veya izin almadan halledebileceği güvenli bir düzenleme yapılabilir.

Tuvaletlerin temiz, sessiz ve mahremiyet sağlayacak şekilde düzenlenmesi önemli.

Çocuğa tuvalete gitmenin normal ve doğal olduğu hatırlatılmalı; asla alay edilmemeli

Eğer fobi uzun sürüyor, bedensel şikayetlere (kabızlık, idrar yolu enfeksiyonu) yol açıyorsa veya okul reddine kadar ilerlediyse, bir çocuk psikoloğu ya da psikiyatristi tarafından destek alınması gerekir.

Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve oyun terapisi, çocuklarda tuvalet fobisinde çok etkili yöntemlerdir.

“İstersen birlikte öğretmenine söyleyelim, senin daha rahat edeceğin bir çözüm bulalım.”

“Bazı çocuklar okulda tuvalete gitmeyi sevmiyor, bu çok normal. Ama bedenimizin ihtiyaçlarını ertelemek bize zarar verir.”

“Seninle gurur duyuyorum, her gün biraz daha rahat oluyorsun.”

Hastalık oluşturabilmesi açısından çocukluk çağında yaşanan bu probleme dair son mesajınız ne olur?

Evebeynlere, eğitimcilere ve okul çağı çocuklarına dikkat ve özen gerektiren bu konu hususunda bilgilendirmelerle ilgili olarak; okul idarecileri-yöneticileri tarafından konunun hassasiyeti ve gerekli düzenlemeleri takip edilmeli, ileride oluşabilecek önemli sağlık sorunlarının başlangıcının bu basamaklarda başladığı unutulmamalıdır.